Håndverk frå Voss - Norsk Bunadssølv
Om morsdag, krig og fred og sånn

Om morsdag, krig og fred og sånn

Snart er det tid for å gje våre kjære mødrer litt ekstra merksemd, for om ikkje så lenge er det nemleg morsdag igjen. Mange trur at dagen har eit kommersielt opphav, men bakgrunnen er eigentleg ein heilt annan.

Mødrer har ei unik evne til å visa omsorg utan vilkår og krav til sine næraste. Det er fort gjort å ta dette for gitt, difor er det fint å stoppa litt opp og via merksemda på dei.

Ei mamma i dag har fleire roller i samfunnet, som dotter, søster, kone, venninne, kollega og karrierekvinne. Ho vil gjerne vera til stades på alle arena, og det er heldigvis ikkje slik lenger at morsrolla åleine definerer identiteten til ei kvinne.

Kvifor feirar me morsdag?

Millionar av menneske over heile verda markerer morsdagen, men til ulike tider. Her til lands vert den feira andre søndagen i februar, som er 10. februar i år. Bergensarane var dei fyrste som markerte morsdagen i Norge, 9. februar 1918, etter oppmoding frå dei fyrste husmorlaga i landet.

Kvinnesaksforkjemparane, Karen Platou og Dorothea Schjoldager stod i spissen for å etablera dagen som ei årleg markering for å "vende hugen åt dei unge mot heimen". I byrjinga var det religiøse organisasjonar som slutta seg opp om initiativet, men etter kvart følgde også andre ideelle organisasjonar, forretningsfolk og media.

Karen Platou fekk etablert morsdagen i Norge saman med Dorothea Schjoldager i 1918.

Karen Platou fekk etablert morsdagen i Norge saman med Dorothea Schjoldager i 1918.

Både Karen Platou og Dorothea Schjoldager var på mange måtar føregangskvinner på den tida der kvinna si rolle var å gifta seg og få barn. Dei var begge ugifte og svært aktive i både arbeidsliv og politikk. Karen var mellom anna arkitekt og hadde eige forlags- og agenturverksemd medan Doroteha var lærar og sosialarbeidar.

Betzy Johannessen, kona til Leif Johannessen som grunnla Sylvsmidja i 1940, var på mange måtar forut for si tid, ho også. Som fembarnsmor skulle ein tru ho var heimeverande husmor, men ho var den som hadde solid forretningsteft av dei to, og tok seg av butikkdrifta i Sylvsmidja medan Leif sjølv konsentrerte seg om handverket.

Morsdag på 1600-talet

Feiringa her til lands er relativ ny. Den eldste morsdagen me kjenner til går heilt tilbake til 1600-talet, i England der dei feira «Mothering Sunday» i fastetida, tre veker før påske. Då var det vanleg å besøka «moder-kyrkja» der ein var døypt, men etter kvart blei dagen ei anledning til å samla familien og hylla mødrene. Den blir i stadig større grad kalla Mother’s Day, sjølv om namnet har opphavet frå den amerikanske feiringa frå nyare tid.

 

Morsdag blir heilagdag i USA

Me må altså til USA for å finna røtene til den moderne morsdagen.

Det heile starta med Ann Maria Reeves Jarvis då ho på 1850-talet oppretta «Mother’s Day Work Clubs» for å forbetra dei sanitære forholda for familiar og redusera dødsprosenten til spedbarn. Under den amerikanske borgarkrigen på 1860-talet hjelpte dei også såra soldatar på begge sider, og etter at sørstatane kapitulerte i 1865 etablerte ho «Mother’s Friendship Day» for å bringa forsoning mellom partane, og føra saman att familiar som hadde blitt splitta under krigen.

Inspirert av arbeidet hennar, skreiv forfattaren og poeten Julia Howe Ward «Mother's Day Proclamation» (Morsdagsoppropet) og prøvde å innføra «Mother’s Peace Day» som offisiell heilagdag, men klarde ikkje å lukkast med dette.

Det gjorde derimot Anna Marie Jarvis, dottera til Ann Maria Reeves Jarvis.

10. mai 1908 heldt ho ei minnemarkering til ære for mora og den innsatsen ho gjorde, og fortsette arbeidet med å innføra ein offisiell minnedag for alle mødrer. I 1912 lukkast ho endeleg med dette. Morsdagen vart ein offisiell heilagdag, og to år etterpå vart den fyrste nasjonale morsdagen erklært av president Woodrow Wilson.

Sidan har morsdagen spreidd seg til resten av verda.

Ikkje gløym det viktigaste

I den seinare tid har morsdagen fått eit stadig meir kommersielt fokus. Hugs kva dagen eigentleg handlar om: Å visa takksemd til mødrene våre - og den beste gåva me kan gje er tida vår.