Kor skal stabbursnøkkelen henga?

Den symbolske stabbursnøkkelen, også kalla husfruenøkkel, er eit flott bunadstilbehør til ho som har alt. Den passar til dei fleste bunader, men veit du eigentleg korleis den skal brukast?

Stabbursnøkkel – eit statussymbol

Ei enkel, lita bygning for lagring av mat - slik var stabburet på dei fleste gardane i det gamle bondesamfunnet. Her var det kister med korn og mjøl, salttønner for salting av flesk, og i taket var det montert krokar for opphenging av røykte og salta kjøtvarer.

Større gardar hadde meir påkosta stabbur med flotte utsmykkingar og to-tre etasjar. Korn og mjøl vart lagra i andre etasje, medan kjøt vart lagra i fyrste etasje.

Ei av dei få dørene som var låst i gardstunet var nettopp stabbursdøra, og i alle tilfelle var det husfrua som hadde tilgang. Ho var nemleg den som hadde æra av å bera nøkkelen.

Å vera husfrue innebar makt og status. Ho hadde øvste ansvar for hushaldet, og ikkje minst organiseringa av arbeidet på garden. Det var høgtideleg å få overta husfruenøkkelen av mor eller svigermor, og nøkkelknippet i beltet på stakken vart ein viktig symbolberar for den autoriteten ei myndig husfrue utstrålte.

 

Den perfekte gaven

I dag lever stabbursnøkkelen vidare som eit nydeleg smykke til bunaden, men bruken er kanskje ikkje så godt kjent.

- Med bakgrunn i at det var husfruene som hadde hand om nøkkelen, er det tradisjonelt sett gifte kvinner som brukar den som tilbehør til bunaden no i den seinare tid, forklarar Eldrid Eilertsen, seljar på Sylvsmidja.

- Difor kan ein flott stabbursnøkkel eller to vera ei fin morgengave frå ektemannen, smiler Eldrid. -Den kan også vera ei fin morsdagsgave, eller kvifor ikkje som 40-års gave til kvinna som har alt?

 

Kva bunad passar stabbursnøkkelen til?

Stabbursnøkkelen er valfritt tilbehør som er fin å bruka på bunader med oksidert sølv. Med ei tilhøyrande kjede vert den festa på sølvbeltet dersom ein har det, og det skapar ein fin kontrast på bunader med mørk, einsfarga stakk/skjørt. Det er vanleg å festa den på høgre side, men er du venstrehendt, festar du den på venstre side.

Har du ikkje sølvbelte, eller konebelte som det også blir kalla, kan du festa nøkkelen rundt stoffbeltet dersom du har det. Om du ikkje har belte i det heile kan den brukast som eit smykke rundt halsen.

Kjedene har ulik lengd og du kan velja mellom 40 og 90 cm.

- Skal nøkkelen henga på beltet er det finast med kort kjede, men som smykke rundt halsen passar det bra med den lengste, seier Eldrid.

 

Sjå utvalet av stabbursnøklar her.

 

Slik fester du stabbursnøkkelen

Slik fester du stabbursnøkkelen - steg 1

Tre kjeda gjennom snora på baksida av beltet. Her er det fint å bruka ei 40 cm lang kjede.

 

Slik fester du stabbursnøkkelen - steg 2

Lag ei løkke ved å tre nøkkelen gjennom kjeda.

 

Slik fester du stabbursnøkkelen - steg 3

Stram kjeda og nøkkelen er godt festa til beltet.

 

***

 

Heilt til slutt ei artig historie der stabbursnøkkelen spelte ei sentral rolle. Den er henta frå Arbeiderbladet i 1935 og handlar om ein kar som kom til Heddal i Telemark på 1700-talet:

«For omkring 200 år siden kom en gudbrandsdøl ved navn Ole Olsen til Heddal i Telemark. Ole var tømmermann, og på gården Nordre Sem tømret han en stue for enken Helga Sem. Den unge enken fikk den farende tømmermann kjær, og da han skulle reise, la hun sin stabbursnøkkel i nisteskreppen hans. Da Ole var kommet opp på Meheia, åpnet han skreppen og ville få seg litt mat. Han fant nøkkelen som han straks kjente igjen, og han skjønte også at Helga måtte ha sin hensikt med dette. Han vendte derfor tilbake til gården, og enken tilstod da at det stod til ham om han ville bli mann på gården. De ble gifte og fikk en sønn, Ole Olsen Tinne den yngre.»

 

 

Kjelde: Wikipedia, Arbeiderbladet 1935.11.23