Dette smykket gir bunaden eit løft

Agnus Dei, offerdåse eller dalar. Kjært barn har mange namn! Det er eit staseleg hengesmykke som stadig fleire ynskjer å bruka.

Agnus Dei smykke til bunad - Sylvsmidja
F.v.: 554005 Offerdåse Nordmøre, 311507 Dalar, 337100 Agnus Dei Trøndelag

 

Hengesmykket frå gamalt av hadde ulik framstilling. Fellestrekket er at dei hadde eit rundt midtstykke, gjerne laga av ei sølje, ein medaljong eller pengemynt som var festa til ei lang kjede. Midtstykket hadde tre vedheng, og dette var ikkje tilfeldig. Talet tre var nemleg «magisk» og symboliserte den heilage treeininga.

For som med anna bunadsølv kjem det religiøse uttrykket klart fram i dette smykket. Det latinske namnet Agnus Dei tyder Guds lam, eit symbolsk bilete frå evangeliet etter Johannes der døyparen Johannes refererer til Jesus som Guds lam.

 

Sjå utvalet vårt av dalarar og Agnus Dei.

 

 

Av Foto Anne-Lise Reinsfelt / Norsk Folkemuseum - Norsk Folkemuseum: image no. NF.1999-3351, via digitaltmuseum.no., CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=33171230
Foto Anne-Lise Reinsfelt / Norsk Folkemuseum - Norsk Folkemuseum: image no. NF.1999-3351, via digitaltmuseum.no., CC BY-SA 4.0
Ein gamal Agnus Dei eller brudedalar med bilete av Guds lam og innskrift: Agnus Dei Quitollis Peccata Mundi (Guds lam som tar bort verdens synder).

 

Kjeder og brudedalarar

Hengesmykke av dalarar eller myntar vart gjerne kalla brudedalar eller myntdalar. I fleire hundre år var brudedalaren ein del av det tradisjonelle draktsølvet til brura, og den eldste bevarte brudedalaren me veit om er frå 1635.

Mange av dei som har blitt bevart er festa til såkalla panserkjede, ei brei kjede som består av mange ringar som er fletta saman.

Breikjeda finst i dag i både kvitt og oksidert sølv, og sjølv om det er vanleg å bruka den saman med dalarar, er det også mange som brukar den åleine som smykke til bunaden.

Det ser ein ofte blant dei som har bunad frå Voss, Hardanger og Nordhordland blant fleire.

Ofte vart brudedalaren gjeve som festargåve (trulovingsgåve). Bruken var utbreidd i heile landet og skulle symbolisera overgangen frå ugift til gift. Dessutan hadde den ei kraft som skulle verna brur, svangerskapet, mor og barn mot farar og vonde makter.

 

Kven kan bruka desse smykka?

Bruken frå gamalt av har nok satt sine spor. Det blir framleis sett på som eit symbol på at kvinna som ber den er gift. Likevel er det stadig fleire som ønsker å bruka desse praktfulle smykka inntil bunaden, jamvel om dei ikkje er gifte.

Slik har det også blitt med stabbursnøkkelen, og spesielt sølvbeltet – drakttilbehør som opphavleg var forbeholdt gifte kvinner, men som i dag er eit vanleg syn blant konfirmantane også.  

 

LES OGSÅ: Så mange stølar skal du ha til sølvbeltet

LES OGSÅ: Kor skal stabbursnøkkelen henga

 

Myntdalar - Sylvsmidja
691100 Myntdalar i oksidert sølv. Dalaren er pryda med den dansk-norske kongen Christian VII sitt speilmonogram og teksten "D G Dan Norv Vand Goth Rex" som tyder "Av Guds nåde, danskers, nordmenns, vendernes og goternes konge".  På myntane står det "Frid IIII Dei Grat", Fredrik den store, kongen av Danmark og Norge, den fjerde i rekkja.

Offerdåse Romsdal - Sylvsmidja

På Vestlandet var myntane ofte bytta ut med vedheng i filigran. Nokre vart laga med oppbevaring til myntar for ofring i gudstenesta og vart kalla offerdåse. Desse var spesielt utbreidd i Møre og Romsdal og hadde ofte eit krusifiks nedst.

Agnus Dei er eit vakkert smykke med flotte detaljar, og kvinnene som alt har komplett sølv til bunaden, ønsker seg gjerne dette staselege smykket i tillegg.

Kristin Myhre, Marknadssjef Sylvsmidja

 

Adolph Tidemand: «Brudepyntning paa Staburet», litografi i Norske Folkelivsbilleder : efter Malerier og Tegninger, Christiania : Chr. Tønsberg, 1858.

Ingeborg Andresdatter Gulsvig som gifta seg i Flå i 1849, teikna av den norske målaren, Adolph Tidemand. Brura har tradisjonell brurekrune på hovudet og brudedalar på bringa.