Pussing av bunadsølv: Her får du svar på alt du lurar på

I samband med den årlege Sølvpussedagen fekk me inn ein god del spørsmål frå dykk om pussing og oppbevaring av bunadsølv.

Er det ein rask og enkel måte å friska opp sølvet på? Korleis pussar ein sølv med forgylling? Finst det lure triks for pussing av spenner og maljer utan å spretta dei av bunaden? Desse og mange fleire spørsmål får du svar på under.

Sølv blir etter ei tid matt og mørkt på grunn av kontakt med forureiningar, og då spesielt svovel, svovelforbindelser og klor i lufta. Over tid dannar det seg ein kjemisk prosess og sølvet blir misfarga eller anløper. Me seier at det oksiderer.

Gullsmedbutikkar i heile landet kan hjelpa deg med å få sølvet blankt igjen, men det er også mykje du sjølv kan gjera for å halda sølvet fint.

 

Enkel vask av bunadsølv

Bunadsølvet ditt kan friskast opp med enkle ingrediensar du mest sannsynleg har på kjøkkenet frå før. Alt du treng er ein glas- eller plastbolle med vatn, Zalo, salmiakk og gjerne ein liten, mjuk kost til å vaska med. Denne vasken tek vekk størkna kake- og is-restar frå fjorårets 17. mai-feiring, fingermerke og anna smuss og feitt. Unngå å bruka stålbolle slik at du ikkje lagar riper på sølvet.

Blandingsforholdet er:
- 1 liter lunka vatn
- 1 ts salmiakk
- Nokre dråper Zalo

Pass på at du brukar ein mjuk kost til å vaska med slik at du unngår å laga riper på sølvet.

Kan denne blandinga brukast på alle typar sølv?

Ja, denne kan brukast på både oksidert, kvitt, forgylt og gamalforgylt sølv. Sjølv dei med farga stein kan du bruka denne vasken på.

 

LES OGSÅ: Pusse bunadsølv på 1-2-3

 

NB! Har du arva ei gamal sølje som har blitt misfarga i løpet av mange år, og som ikkje har blitt reingjort i den seinare tid, bør du ta den med til ein gullsmedbutikk som kan sjå nærmare på den. Der kan dei blant anna sjekka at den faktisk er laga i sølv og kan gje deg råd om korleis den skal behandlast.

 Vask av bunadsølv - sylvsmidja

 

Korleis pussa oksidert eller gamalforgylt sølv

Oksidert sølv har mørke parti inni krikar og krokar på mønsteret medan resten av sølvet er blankt.

På gamalforgylt sølv er det samspelet mellom dei mørke partia og det som er forgylt som skapar det antikke preget.

Du er «heldig» dersom du har oksidert eller gamalforgylt sølv. Dette skal nemleg ikkje skal vera så blankt, og treng dermed ikkje å pussast like ofte som kvitt og forgylt sølv.

Dersom dei blanke delane på sølja har mista glansen og blitt litt matt, er pussekluten løysinga.

Du kan også vaska med ein mjuk kost oppi vatn-Zalo-salmiakk-blandinga som er nemnt over. Denne er spesielt nyttig når det er mykje smådelar, krikar og krokar som er vanskeleg å koma til med pusseklut.

 

Korleis pussa forgylt sølv

Forgylt sølv har gjennomgått ein prosess der det blir lagt på eit tynt lag med gull utanpå.

Dersom det forgylte sølvet har blitt matt eller misfarga kan du vaska med vatn, Zalo og salmiakk.

Pussekluten kan også nyttast, men ikkje puss for hardt slik at du pussar vekk forgyllinga. Fortvil ikkje om dette skulle skje med sølja di, det er nemleg mogleg å forgylla den på nytt. Ta den med til ein gullsmedbutikk så hjelper dei deg med dette.

 

Sølje til bunad - Sylvsmidja

 

Korleis pussa kvitt/lyst sølv

Kvitt sølv som ikkje har blitt pussa på ei stund, vil gulna og bli misfarga over tid. Puss med pusseklut og/eller vask det med vatn, Zalo og salmiakk.

Du kan også bruka silverdip som vil gjera sølvet blankt og fint i løpet av sekundar. Men sjølv eit slikt vedundermiddel har sine baksider og du bør vera forsiktig om du tek i bruk dette. Les vidare nedanfor.

 

Kan ein bruka sølvdypp/silverdip på bunadsølv?

Dette er eit sterkt, flytande middel som du dyppar sølvet oppi, og i løpet av nokre få sekundar har sølvet fått glansen tilbake. Men – mange gullsmedar åtvarar mot bruken av dette. Det er nemleg fort gjort å gjera feil. Mange let sølvet liggja for lenge oppi eller brukar middelet gjentatte gongar. Då risikerer du å sitja att med sølv som er meir matt og grågult enn blankt.

Silverdip kan i utgangspunktet brukast på alle typar sølv – Men ver spesielt forsiktig med sølv som er oksidert, forgylt eller gamalforgylt. I verste fall kan du lysna heile sølvet og mista oksideringa eller forgyllinga. Då må du levera det inn til ein gullsmed for å få det fint igjen.

Dersom du tek sjansen på å bruka silverdip, anbefalar me at du les meir om dette her. Det er også lurt å snakka med fagfolk i gullsmedbutikken som kan gje deg råd om bruk av flytande pussemiddel.

Kan ein bruka flytande sølvrens på søljer med steinar?

Det kan du. Middelet tek vekk oksideringa på sølvet og skadar ikkje eventuelle steinar på sølja.

 

Kan ein bruka pusseklut på alle typar sølv?

Ja, pussekluten kan brukast på alle typar sølv – oksidert, kvitt, forgylt og gamalforgylt, og kan fjerna mykje av misfarginga frå den naturlege oksideringa. Berre pass på at du ikkje gnikkar for mykje på sølv med forgylling slik at du pussar vekk forgyllinga.

Pussekluten kan brukast fleire gongar og skal ikkje vaskast etter bruk. Oppbevar den i ein plastpose slik at den ikkje tek til seg anna forureining.

Pussesett bunadsølv - Sylvsmidja

 

Korleis pussa knappar

Å pussa sølvknappar går som ein leik dersom du har pusseklut og eit pussebrett. Brettet trer du inn under knappen slik at du beskyttar stoffet på bunaden.

Pusseklut og pussebrett kan du finna her og hos alle gullsmedbutikkar i heile landet.

 

Korleis pussa påsydde vestspenner/hekter på vesten?

Nokre bunader har vestspenner, maljer eller hekter som er sydd fast, og forståeleg nok er det kjedeleg å spretta dei av kvar gong dei skal pussast. Slapp av – du treng ikkje det!

Du treng ein god pusseklut og eit tynt, stivt pappstykke som kan beskytta bunaden medan du pussar.

Teikn eit omriss av spennet på pappstykket og klypp eller skjær rundt. På denne måten kan du pussa vestspenner og hekter utan å vera redd for å få flekkar på bunaden.

Bruk gjerne q-tips på smådelar og detaljar som er vanskeleg å koma til med pussekluten.

Dersom du ikkje får dei påsydde delane fine med pussekluten, og du ser dei treng ein grundigare rens, må du nok spretta dei opp og vaska. Dette treng du heldigvis ikkje gjera kvart år dersom du held sølvet ved like med lett puss etter kvar gong du har brukt bunaden.

 

Korleis pussa stølar og spenne på sølvbelte

Ver forsiktig med sjølve beltelista når du skal reingjera stølar og spenne slik at du ikkje får svarte flekkar på den. Dette gjeld spesielt stofflist der flekkar blir godt synlege.

Trikset her er å dekka til heile beltet med plastfolie. Dytt plastfolien inn under stølar og spenne, både på oppsida og undersida. Og då er det berre til å gå i gang med pussekluten!

Om du berre skal pussa beltespennet kan du laga deg eit pussebrett som i praksis fungerer på same måte som pussebrettet til knappar. Bruk eit tynt, stivt pappstykke som du klyppar deg innpå og skjær så eit lite hol i midten. Pappstykket trer du inn under beltespennet.

Dersom stølane treng ein omgang med vask må du demontera beltet. Det er enklare enn du trur. Alt du treng er ei lita spisstang som du brukar til å løysa opp snora på baksida med slik at du kan ta av spenne og stølar.

 

Montere sølvbelte Sylvsmidja

 

Når du skal montera beltet saman igjen etterpå, er det berre å tre ringane på stølar og spenne ned att i hola på beltet. Trekk snora gjennom ringane på baksida ved hjelp av spisstanga og fest den under kvar ring slik at den ligg fint.

LES OGSÅ: Slik monterer du beltestølar til bunadsbeltet

 

Korleis pussa veskelås

Her er det også best å bruka pusseklut, men dersom ein grundigare reingjering må til, må den sprettast av lauslomma og syast på att etterpå.

 

LES OGSÅ: 6 tips for å halda bunadsveska fin over tid

Veskelås Sylvsmidja 

 

 

Korleis oppbevara bunadsølv

Det aller viktigaste å tenkja på når du skal pakka vekk bunadsølvet er å sørga for at den er klar til bruk. Det vil seia at det bør vera reint og fint før du gøymer det vekk. I dei fleste tilfelle, dersom du gjer det regelmessig, er det nok med å pussa lett over med ein pusseklut.

Deretter bør du oppbevara det så mørkt, tørt og lufttett som mogleg slik at du forlenger tida før sølvet oksiderer.

Bruk gjerne lufttette ziplock-posar som er å få kjøpt i ulike storleik, og legg sølvet i kvar sine posar. Gjer dette med sølvbelte og lauslomme også dersom du har det.

 

Oppbevaringsveske til bunadsølv-Sylvsmidja
Denne oppbevaringsveska har plass til belte, lauslomme og anna sølv. Den har også eit innlegg med separate lommer og er behandla med antioksideringsmiddel.

 

LES OGSÅ: Korleis oppbevara bunadsølv

Korleis beskytta fastsydd bunadsølv 

Fleire sjåarar av direktesendinga vår på Sølvpussedagen kom også med gode tips - Blant anna om korleis ein kan beskytta påsydd sølv under lagring:

Bruk plastfolie og pakk inn knappar, vestspenner, maljer og anna sølv som er sydd fast til bunaden. På denne måten får sølvet mindre kontakt med forureiningar i lufta.

Aldri bruk gummistrikk i nærleiken av bunadsølv. Det inneheld svovel og vil laga stygge, mørke flekkar på sølvet.

 

Lurar du på noko meir angåande pussing og oppbevaring av bunadsølv? Eller treng sølvet ditt ein grundig djuprens? Ta turen til nærmaste gullsmedbutikk. Dei har både kunnskap om og utstyr til sølvpussing.

Elles kan du også besøka facebooksida vår og senda inn spørsmål der.

Lykke til med sølvpussinga og håpar du får fine festdagar med bunad og blenkjande bunadsølv!